โอกาสของผู้ประกอบการ SME ไทย ในโลกการค้าดิจิทัล

ภายใต้แผนพัฒนาดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม ปี 2559-2578 มุ่งเน้นการสร้างระบบนิเวศสำหรับธุรกิจดิจิทัล ประเทศไทยมีนโยบายสนับสนุนด้านดิจิทัลที่ชัดเจนในด้านการใช้นวัตกรรมและเทคโนโลยีเพื่อส่งเสริมภาคอุตสาหกรรม เศรษฐกิจ และสังคม นอกจากนี้ การแพร่ระบาดของไวรัสโควิด-19 ยังถือเป็นตัวเร่งสำคัญที่ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของผู้ใช้อินเตอร์เน็ต เกิดการเชื่อมโยงในหลายภาคส่วน อาทิ การใช้เทคโนโลยีเพื่อสนับสนุนการทำงานของระบบสาธารณสุข การพัฒนาระบบนิเวศ ทั้งในเรื่องความคุ้มครองตามข้อกฎหมาย และการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานธุรกรรมอิเล็กทรอนิกส์ (e-Transaction) เพื่อรองรับการเติบโตของการทำธุรกรรมผ่านเอกสารอิเล็กทรอนิกส์ (e-Document) การค้าขายผ่านตลาดพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ (e-Commerce/ e-Marketplace) และการชำระเงินผ่านกระเป๋าเงินอิเล็กทรอนิกส์ (e-Wallet) ที่เปิดโอกาสให้ผู้ประกอบการ SME ไทย มีช่องทางกระจายสินค้าและบริการให้ผู้บริโภคได้อย่างสะดวก รวดเร็ว และทั่วถึงมากยิ่งขึ้น

ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ที่มีความสำคัญ ผู้ประกอบการ SME ควรศึกษาและนำไปใช้ในธุรกิจ ได้แก่

e-Signature หรือ การลงนามในเอกสารอิเล็กทรอนิกส์ ที่มีความปลอดภัยสูงด้วยเทคโนโลยีบล็อกเชน ที่ออกโดยหน่วยงานที่ได้รับการรับรอง หรือ CA

e-Wallet หรือ กระเป๋าเงินอิเล็กทรอนิกส์ ช่องทางการชำระเงินผ่านระบบดิจิทัล ยังสามารถใช้ทำกิจกรรมส่งเสริมการขายต่าง ๆ เช่น การสะสมแต้ม แลกแต้ม เป็นต้น

นอกจากการค้าบนแพลทฟอร์ม e-Commerce ที่มักเข้าใจว่า เป็นการค้าขายอย่างไร้พรมแดน ไร้ข้อจำกัด แต่แท้จริงแล้ว e-Commerce เป็นเพียงหนึ่งในช่องทางการสื่อสารและช่องทางการจำหน่ายที่เพิ่มโอกาสเข้าถึงผู้บริโภคทั่วโลกเท่านั้น แต่การนำเข้าสินค้าต่าง ๆ ยังคงเป็นไปตามข้อกฎหมายและระเบียบการนำเข้าสินค้าของ แต่ละประเทศ โดยสามารถแบ่งตลาด e-Commerce ได้เป็น

ตลาด B2B e-Commerce (Business-to-Business) หรือที่เรารู้จักกันในการค้าขายแบบส่งทีละจำนวนมากระหว่างธุรกิจกับธุรกิจ

ในปี 2021 มีมูลค่ากว่า 17 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ ซึ่งตลาดเอเชียแปซิฟิกมีส่วนแบ่งมากถึงร้อยละ 80 ปัจจุบันมีแพลทฟอร์ม

Amazon
Alibaba
Rakuten
Mercateo
Global Sources
Walmart
และ IndiaMART

เป็นผู้ประกอบการหลักในตลาด

ตลาด B2C e-Commerce (Business-to-Customer) หรือที่เรารู้จักกันในการค้าขายปลีกระหว่างธุรกิจกับผู้บริโภค ในปี 2023 คาดว่าจะมีมูลค่ากว่า 3.6 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ โดยสินค้าที่ได้รับความนิยมมากที่สุด 3 อันดับแรก คือ

สินค้าเครื่องใช้ไฟฟ้าอิเล็กทรอนิกส์
เสื้อผ้าแฟชั่น
และเฟอร์นิเจอร์

ปัจจุบันตลาด B2C e-Commerce ที่ใหญ่ที่สุด คือ จีน รองลงมา คือ สหรัฐอเมริกา และสหภาพยุโรปโดยผู้ให้บริการ e-Commerce Platform ที่เป็นผู้ประกอบการรายหลักในแต่ละประเทศหรือโซนทวีป เช่น ฝั่งเอเชีย นิยมใช้ Shopee / JD.com ฝั่งอเมริกาใช้ Amazon / Walmart เป็นต้น แต่อย่างไรก็ตาม การพึ่งพาช่องทางจำหน่ายผ่าน e-Commerce ช่องทางเดียว จะส่งผลให้มีผลกำไรน้อยกว่าการใช้ช่องทางการจำหน่ายที่หลากหลาย โดยเฉพาะการจำหน่ายผ่านแพลทฟอร์มที่มีชื่อเสียงระดับโลกและอำนาจต่อรองสูงกลยุทธ์ที่ลดความเสี่ยงดังกล่าว คือ การจำหน่ายแบบ Direct to Customer ผ่านเว็บไซต์หรือร้านค้าของผู้ประกอบการเอง ควบคู่กับการจำหน่ายผ่านผู้ให้บริการ e-Commerce Platform หลายราย อันจะทำให้สามารถสร้างประสบการณ์ที่ดีและสร้างความผูกพันแก่ลูกค้าได้ในระยะยาว

เครื่องมือการตลาดบนโลกการค้าดิจิทัล

ข้อมูล หรือ Data เป็นทรัพยากรสำคัญในการทำตลาดบนทุกเครื่องมือในโลกการค้าดิจิทัล สามารถนำข้อมูลมาใช้วิเคราะห์ ตีความพฤติกรรมของผู้บริโภคได้ ซึ่งการแบ่งปันและการใช้ข้อมูล เพื่อให้เกิดประโยชน์ และจะต้องอยู่บนหลักความปลอดภัย ภายใต้ข้อบังคับของกฎหมาย PDPA โดยมีเครื่องมือต่างๆ ที่แนะนำแก่ผู้ประกอบการ SME ดังนี้

Marketing Funnel เป็นเครื่องมือที่นำมาใช้วิเคราะห์ข้อมูลลูกค้า ทำความเข้าใจเส้นทางพฤติกรรมของลูกค้าหรือ Customer Journey เพื่อให้รู้ถึงความต้องการเบื้องลึกหรือ Customer Insights ในการวางแผนกลยุทธ์ธุรกิจ ยิ่งผู้ประกอบการให้ข้อมูลที่ครบถ้วน จะเป็นประโยชน์ในการค้นหาผ่านฟังก์ชัน Search Engine ในแพลทฟอร์ม

Social Monitoring และ Social Listening เป็นเครื่องมือสำรวจทัศนคติและความเห็นผู้บริโภคในโลกดิจิทัล เพื่อหา Keywords ที่ผู้บริโภคใช้ค้นหาสินค้าและบริการ นำมาสร้างเรื่องราวหรือ Content ที่เอื้อต่อการค้นหา

การนำเสนอสินค้าเสมือนจริง การค้าบนโลกออนไลน์ ผู้บริโภคไม่สามารถสัมผัสสินค้าได้เหมือนการซื้อขายแบบดั้งเดิม การนำเทคโนโลยีนำเสนอสินค้าเสมือนจริงทั้งในรูปแบบของ AR (Augmented Reality) หรือ VR (Virtual Reality) หรือ MR (Mixed Reality) มาใช้ จะช่วยสร้างประสบการณ์ร่วมในการรับชมสินค้าแบบ 360 องศาได้

การออกแบบผลิตภัณฑ์และบรรจุภัณฑ์ ต้องอยู่ภายใต้ขนาดที่ผู้ให้บริการโลจิสติกส์หรือ Courier กำหนด อีกทั้งต้องคำนึงถึงความทนทาน น้ำหนัก ต้นทุน ภาพลักษณ์ของแบรนด์ และประสิทธิภาพในการรักษาคุณภาพของผลิตภัณฑ์ที่จัดส่งด้วย

หลังวิกฤตการณ์ COVID-19 ผู้คนทั่วโลกได้เปลี่ยนวิถีการใช้ชีวิตที่พึ่งพิงโลกดิจิทัลมากขึ้น ผู้ประกอบการควรเพิ่มทักษะที่เกี่ยวข้องกับ Digital Literacy ซึ่งเป็นทักษะสำคัญด้านการใช้ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์อย่างน้อย 2 ธุรกรรม ได้แก่ e-Signature และ e-Wallet พร้อมด้วยทักษะในการใช้เครื่องมือ อุปกรณ์ และเทคโนโลยีดิจิทัลในยุคปัจจุบัน โดยแบ่งทักษะที่เกี่ยวข้องออกเป็น 4 ด้าน คือ การใช้ (Use) ความเข้าใจ (Understand) การสร้าง (Create) และการเข้าถึงเทคโนโลยีได้อย่างมีประสิทธิภาพ (Access) ทักษะเหล่านี้จะช่วยให้ผู้ประกอบการสามารถใช้เทคโนโลยีได้อย่างรู้เท่าทันและมีประสิทธิภาพ

ที่สำคัญ กลยุทธ์ในการทำตลาดบนโลกการค้าดิจิทัล ข้อมูลถือได้ว่าเป็นกุญแจสำคัญสู่ความสำเร็จ การเก็บและวิเคราะห์ข้อมูลผู้บริโภคทั้งที่เป็นลูกค้าและไม่ใช่ลูกค้าตลอดเส้นทางการเป็นลูกค้า (Customer Journey) ด้วยเครื่องมือ Marketing Funnel ตั้งแต่กระบวนการค้นหาข้อมูลผลิตภัณฑ์และผู้ผลิต การเปรียบเทียบสินค้ากับคู่เทียบรายต่าง ๆ การพิจารณาตัดสินใจซื้อ การนำเสนอขายแบบ Up-Selling และ Cross-Selling รวมทั้งกระบวนสร้างความสัมพันธ์กับลูกค้า ก่อให้เกิดความผูกพัน ซื้อซ้ำ และบอกต่อ ผ่านโปรแกรม CRM หรือ CDP แต่การได้มาและบริหารจัดการข้อมูลผู้บริโภคและลูกค้านั้น ผู้ประกอบการจะต้องปฏิบัติภายใต้กฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล PDPA หรือ GDPR อย่างเคร่งครัด

โอกาสของผู้ประกอบการ SME ไทย ในโลกการค้าดิจิทัล

ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ที่มีความสำคัญ ผู้ประกอบการ SME ควรศึกษาและนำไปใช้ในธุรกิจ ได้แก่

เครื่องมือการตลาดบนโลกการค้าดิจิทัล

อินโฟกราฟิก

บทความฉบับเต็ม